De spagaat van de vrije school: Over omgaan met het spanningsveld tussen onderwijsconcept, citotoetsen en inspectie

door Saar Frieling
In de afgelopen jaren is in de vrijeschool wereld steeds het woord ‘spagaat’ opgedoken. Deze spagaat heeft, zo is het beeld, één voet in het ‘oude’ vrijeschoolonderwijs, zonder methodes en leerlingvolgsystemen, met de docent als het scheppend centrum van klas en pedagogiek. De andere gestrekte voet – eindeloos ver weg – bevindt zich in de wereld van het reguliere ‘systeem’, vertegenwoordigd door de onderwijsinspectie.
De manier waarop dit woord spagaat gebruikt wordt, lijkt te wijzen op een onhoudbare situatie. Alsof de ‘oude’ vrijeschool wordt verdrongen ten gunste van het systeem. En dus alsof er geen goede danser bestaat die deze spagaat schijnbaar moeiteloos zou kunnen maken. En misschien is dit hier en daar in de realiteit ook zo gebleken. Des te meer reden om te zoeken naar de brug die het onderwijs van de vrijeschool en de eisen van het systeem vanuit een krachtig eigenaarschap aan elkaar weet te verbinden.

Onderwijs verantwoorden
In diezelfde afgelopen jaren werd door Annemieke Zwart (o.a. auteur van ‘ik zie rond in de wereld’) in nauwe samenspraak met het werk van Gert Biesta een methode ontwikkeld om onderwijs te verantwoorden. Tri-band verantwoorden[1] is een manier om trouw te blijven aan een onderwijsconcept zonder daarmee onbegrijpelijk te worden voor het systeem. Het uitgangspunt is dat onderwijs verantwoord moet worden: de inspectie is niet toegerust om zonder vertaalslag het glinsteren van ogen en het integreren van het etherlijf te meten. Daarbij legt een school niet alleen voor de inspectie verantwoording af, maar ook voor ouders, collega’s en niet in de laatste plaats voor de kinderen zelf. Het uitgangspunt bij alle vormen van verantwoording is dat je alleen dat kunt en moet verantwoorden wat je zelf als doelen hebt geformuleerd. De verantwoording (output) moet dus kloppen met het in het concept gewortelde onderwijs (input). Zonder relatie tussen verantwoording en concept is er in plaats van een brug een kloof tussen school en systeem.

Masterclass Pedagogisch Meesterschap
Annemieke Zwart heeft haar methode inmiddels overgedaan naar Hogeschool Leiden. Hogeschool Leiden biedt sinds 2014 een ‘Masterclass Pedagogisch Meesterschap’ over Anders Evalueren en Verantwoorden. Saar Frieling is docent van de Hogeschool Leiden, binnen die Masterclass.
Op 20 januari zal Saar Frieling samen met Yvonne van Buggenum (leraar vrijeschool Hillegom, deelnemer Masterclass 2014/2015) een presentatie geven over Tri-band verantwoorden en over de mogelijkheden die dat biedt voor de vrijeschool. De presentatie zal samengaan met oefeningen en gesprek.
De bijeenkomst begint om 19.00 uur in de Rode Zaal van het Geert Groote Huis, Hygyeaplein 7 in Amsterdam (t.o. de Geert Grooteschool I.

Wil je aanwezig zijn bij deze presentatie, meldt je dan hier aan of via info@vrijonderwijs.nl

[1] Gert Biesta spreekt als onderwijsfilosoof vooral over de bedoeling van onderwijs en vult het alternatief op de ‘cultuur van het meten’ verder niet in. Annemieke Zwart vormde zijn drie onderwijsdoelen kwalificatie, socialisatie en subjectificatie om tot de drie peilers van verantwoording. 

Een gedachte over “De spagaat van de vrije school: Over omgaan met het spanningsveld tussen onderwijsconcept, citotoetsen en inspectie

Geef een reactie